#
Maatschappelijke beweging waarin vermeende slachtoffers van seksueel ontoelaatbaar gedrag de vermeende dader via sociale media publiekelijk aanspreken op hun gedrag
5
(5-methoxy-N,N-dimethyltryptamine): een krachtig psychedelische stof. komt voor in een groot aantal planten, Europese paddenstoelen en paddensoorten en is sterk verwant aan de stof DMT.
een model dat vijf opeenvolgende stappen beschrijft voor het begeleiden van gedragsverandering door zorgverleners. De 5 stappen zijn: een Assessment van huidig gedrag inclusief achterliggende kennis, overtuigingen en emoties, Adviseren van specifieke gedragsverandering, Akkoord gaan met concrete gedragsdoelen, Assisteren bij het overwinnen van barrières en Afspreken van opvolging. Het model is gebaseerd op theorieën van gedragsverandering uit de sociale- en gezondheidspsychologie.
A
datgene dat mensen geneigd zijn te gaan doen in reactie op een emotionele gebeurtenis.
Het vermogen van iemand om zich op een flexibele en veerkrachtige manier aan te passen aan veranderende omstandigheden, uitdagingen of stressvolle situaties.
De overgangsfase tussen kindertijd en volwassenheid, waarin kinderen zich ontwikkelen van volledig afhankelijk van hun ouders tot zelfstandige volwassenen. De adolescentie begint met de puberteit rond een leeftijd van 10 jaar en duurt tot een leeftijd van ongeveer 24 jaar.
Taalstoornis ten gevolge van een hersenletsel. Hierbij kan het spreken, begrijpen, lezen en schrijven in meer of mindere mate verstoord zijn.
een minder sterke stressrespons, bijvoorbeeld de hartslag of cortisolafgifte stijgt minder waneer iemand stress ervaart vergeleken met iemand met een gezond stress systeem
Artificiële intelligentie, ook wel kunstmatige intelligentie genoemd, is het nabootsen van menselijke vaardigheden door middel van een computersysteem.
Generaliserende positieve of juist negatieve houding van een persoon ten opzichte van mensen van andere groepen.
Handelingen die kunnen worden uitgevoerd zonder er al te veel bij na te moeten denken. In de context van autorijden kan men hierbij denken aan zaken zoals schakelen tussen versnellingen of een min of meer constante snelheid aanhouden.
AVI staat voor Analyse van Individualiseringsvormen en is een systeem om het technisch leesniveau van kinderen te bepalen. Kinderen lezen hardop enkele teksten van uiteenlopende moeilijkheidsgraad. Het niveau van een tekst wordt vastgesteld op basis van verschillende factoren zoals gemiddelde woordlengte, woordfrequentie en zinslengte.
B
negatieve reacties op gender-atypisch gedrag (zoals dominant gedrag bij vrouwen en bescheiden of zwak gedrag bij mannen)
dit zijn emoties die waarschijnlijk zijn aangeboren. Ze zijn gekoppeld aan universele gezichtsuitdrukkingen. De zes basis-emoties zijn: boosheid, blijdschap, angst, verrassing/verbazing, verdriet, en afschuw.
de behoefte om in vrijheid, en in lijn met wie we zijn, te kunnen handelen en kiezen
Zij die het beïnvloeden van anderen tot hun beroep hebben gemaakt, zoals verkopers en fondsenwervers.
Systematische wijze om bepaalde doelstellingen of problemen aan te pakken door het implementeren van bepaalde richtlijnen, regels, strategieën en/of acties.
Belangrijke rol van de omgeving en lichamelijke ervaringen in psychologische processen.
Mentale shortcuts in onze denkprocessen die ons helpen om situaties snel te beoordelen en gepaste acties te stellen. Ook wel heuristieken genoemd.
Beveiligingsniveau verwijst naar de mate van beveiliging in een inrichting of afdeling in het gevangeniswezen. Het beveiligingsniveau kan variëren van minimaal beveiligd tot streng beveiligd.
Een denkfout of een vertekening van de realiteit die veroorzaakt wordt door automatische denkprocessen die besluitvorming systematisch in een bepaalde richting sturen. Ook wel cognitieve vertekening genoemd.
Informatie die een accurate beoordeling van de werkelijkheid beïnvloedt.
Sporters die deelnemen aan een biathlon, een sportcompetitie waarin skiën en geweerschieten worden gecombineerd.
Een biologische marker is een meetbare indicator van een biologische staat, bijvoorbeeld de waarde van een bepaald hormoon, of de frequentie van een hersengolf. Die biologische marker is dan vaak gerelateerd aan een bepaalde uitkomst, zoals een specifieke ziekte of aandoening.,
De vloeistof die overblijft als bloed stolt en het bestaat uit antistoffen en antilichamen.
Methode om snel, veel nieuwe ideeën over een bepaald onderwerp of vraagstuk te genereren. Het kenmerk van een brainstormsessie is dat het waardeoordeel over de geopperde ideeën wordt uitgesteld totdat alle ideeën zijn opgesomd.
C
Een centaur is een symbool uit de Griekse mythologie, afgebeeld als half mens, en half paard. In de wereld van artificiële intelligentie (AI), voornamelijk regeneratieve vormen van AI, stelt het de combinatie van zowel menselijke als kunstmatige intelligentie voor.
Een messaging-programma waarbij je met een computerprogramma praat in plaats van met een echte persoon
Slechter presteren dan verwacht gezien iemands normale niveau. Dit gebeurt vaak in omstandigheden waarin de druk om te presteren hoog is (Beilock & Carr, 2001).
Cisgender betekent dat je genderidentiteit (je identificeert je bijvoorbeeld als vrouw) overeenkomt met je geboortegeslacht (je geslachtskenmerken zijn vrouwelijk).
het vermogen om kennis op te nemen en te verwerken en het uitvoeren van complexe dagelijkse handelingen.
processen zoals waarnemen, redeneren, geheugen, plannen maken, aandacht en concentratie.
De combinatie tussen cognitieve therapie en gedragstherapie noemt men cognitieve gedragstherapie. Het uitgangspunt in deze behandeling is dat niet de gebeurtenissen zelf maar de manier waarop de mens de dingen ziet voor negatieve gevoelens zorgt. De behandeling richt zich dan ook op het aanpassen van denkgewoonten en gedragingen die deze gevoelens in stand houden.
Een stroming binnen de psychologie waarbij mentale functies zoals aandacht, geheugen, emotie, bewustzijn, en taal, bestudeerd worden met als doel de relaties tussen brein, cognitie en gedrag te begrijpen.
Een denkfout of een vertekening van de realiteit die veroorzaakt wordt door automatische denkprocessen die besluitvorming systematisch in een bepaalde richting sturen. Ook wel bias genoemd.
Deze executieve functie, ook wel bekend als ‘switching, stelt ons in staat om ons gedrag flexibel aan te passen in reactie op veranderde of onvoorziene omstandigheden, en onze de aandacht makkelijk te verdelen tussen het ene en het andere onderwerp.
het terugverlangen naar ervaringen of objecten uit het gedeelde verleden van de eigen groep
Hofstede en Bond (1984) onderscheiden dimensies waarop culturen kunnen verschillen, waaronder individualisme/collectivisme. Mensen in collectivistische culturen zien zichzelf als onderdeel van een groep en zijn meer gericht op het nastreven van groepsdoelen dan individualistische culturen (vaker een sociale zelf).
Een emotie roept een tegengestelde emotie op bij anderen.
een complex systeem is een systeem dat bestaat uit een grote hoeveelheid op elkaar inwerkende componenten. Dit kan resulterende in niet-lineaire output, dus een kleine verandering in de input kan een grote verandering in de output veroorzaken bijvoorbeeld.
Gesproken of geschreven subjectieve positieve evaluaties van andermans gedragingen, producten of eigenschappen.
Latijnse uitdrukking die betekent dat iets een noodzakelijke voorwaarde is voor iets anders om te kunnen plaatsvinden of bestaan.
Door onderzoekers ingehuurde en getrainde persoon die gedurende een onderzoek bepaald gedrag uitlokt bij proefpersonen.
Een vorm van bias die ervoor zorgt dat mensen meer belang hechten aan informatie die verwachtingen en overtuigingen bevestigt.
Een persoonlijkheidskenmerk vaak geassocieerd met zelfdiscipline en doelgerichtheid. Mensen die hoog scoren op dit kenmerk worden vaak gezien als nauwgezet en precies en beschikken vaak over een goed organisatievermogen.
Beslisregel die als doel heeft om consistent te zijn in opvatting en gedrag.
De periode waarin informatie van het kortetermijngeheugen naar een permanente of langetermijngeheugen wordt overgebracht.
Stereotypen (of vooroordelen) die mensen hebben van anderen gebaseerd op wat en hoeveel er gegeten wordt.
Een controlegroep is in onderzoek naar interventies een groep deelnemers die geen of een andere interventie dan de experimentele groep krijgt toegediend, en die voor de rest dezelfde kenmerken heeft als de experimentele groep. Het doel van een controlegroep is om het effect van de experimentele interventie te kunnen beoordelen door deze te vergelijken met de resultaten van de controlegroep.
Gedrag waarmee het gemeenschappelijk belang wordt gediend, veelal ten koste van het eigenbelang.
Met coping wordt de manier waarop iemand met problemen en stress omgaat bedoeld. Het betreft de omgang met alle soorten voortdurende stressoren, zoals werkloosheid, echtscheiding, pijn of oorlog.
De maat die gebruikt wordt om de grootte van de relatie tussen twee variabelen uit te drukken. De maat kan variëren van -1.0 tot +1.0.
Correlationeel onderzoek is onderzoek waarbij men kijkt naar de samenhang tussen variabelen, waarbij een positieve correlatie betekent dat een hoge score op variabele X geassocieerd wordt met een hoge score op variabele Y.
een stresshormoon
extreme vorm van trek, verlangen naar meer.
De productie van originele en (potentieel) bruikbare ideeën, oplossingen en inzichten (Amabile, 1983).
Een fenomeen in complexe systemen waarin een overgang tussen verschillende toestanden plaatsvindt; vlak voor een overgang herstelt een systeem veel langzamer van verstoringen dan normaal gesproken.
Een polysymptomatische bijwerking van het gebruik van head-mounted displays in virtual reality, waaronder misselijkheid of hoofdpijn.
D
Informatie of unieke kennis van een bepaald misdrijf die alleen de dader van dat misdrijf kent.
Het (onterechte) gevoel dat anderen je constant bekijken en beoordelen.
De neiging die mensen hebben om andere mensen als vatbaar te zien voor een bepaalde vorm van beïnvloeding, terwijl zij denken dat die beïnvloeding geen effect op henzelf heeft.
boosheid omdat een ander wat aangedaan wordt
Foutieve informatie die bewust gecreëerd en verspreid wordt met de intentie om mensen te misleiden of iemand te schaden.
Synoniem voor gevangenschap.
Schade ten gevolge van detentie. Deze schade omvat bijvoorbeeld moeilijkheden bij het vinden van een baan, evenals lichamelijke en/of mentale gezondheidsproblemen (e.g., trauma).
Het aangeboren fenomeen waarbij je veelvuldig verdwaalt in zowel bekende als onbekende omgevingen. Developmental Topographical Disorientation (DTD) is aangeboren, komt vaker in families voor en wordt niet veroorzaakt door een hersenafwijking
Het proces waarbij een experiment herhaald wordt op dezelfde manier als in het originele experiment om te toetsen of de bevindingen uit het originele experiment standhouden.
De stelregel om terughoudend te zijn met het schaden van anderen, zelfs als de totale opbrengst hiervan groter is dan de toegebrachte schade.
neurotransmitter die ervoor zorgt dat we ons tevreden en beloond voelen.
een verzamelnaam voor cognitieve theorieën die stellen datgedrag wordt bepaald door twee systemen: het impliciete, automatische system en het gecontroleerde, reflectieve system.
onderzoeksmethode waarbij noch de deelnemers aan het onderzoek, noch de onderzoekers weten welke deelnemers welke behandeling (of placebo) krijgen.
E
Een omgeving waarin mensen vooral meningen en informatie horen die hun eigen overtuigingen bevestigen en versterken, terwijl andere perspectieven nauwelijks aan bod komen.
De mate waarin onderzoeksresultaten uit een onderzoek overeenkomen met de alledaagse praktijk.
De hoeveel ruimte die nodig is voor de productie en afvalverwerking van alle voedsel-, energie- en andere levensbehoeften die een persoon per jaar consumeert
een cultuur waarvan wordt gedacht dat eer een grote rol speelt in het dagelijks leven.
Behandeling die zonder verwijzing toegankelijk is, zoals een huisarts, tandarts of psycholoog. Deze behandeling wordt in eerste instantie ingezet voordat er sprake is van een doorverwijzing naar tweede- of derdelijnszorg die meer specialistisch is.
boosheid omdat jou wat aangedaan wordt
Tegenhanger van het gebruiken van een mentale plattegrond. Met dit perspectief onthoud je locaties en routes vanuit je eigen gezichtspunt, ‘de supermarkt is links van mij’, ‘voor de bibliotheek moet ik bij de rotonde de derde afslag nemen’.
Het verminderde vermogen om zich in een ander of diens standpunten of gevoel te verplaatsen.
Een techniek om de hersenactiviteit te meten, waarmee verschillen tussen vroege en late processen in de hersenen nauwkeurig bekeken kunnen worden
een manier om de elektrische activiteit in de hersenen te meten.
Het vermogen om het opkomen van emoties te kunnen onderbreken of te kunnen veranderen.
De neiging om automatisch de emotie van een andere persoon over te nemen en te ervaren.
je kunnen inleven in een ander en bezorgd zijn om (het leed van) anderen.
psychofysiologische responsen op auditieve en/of visuele stimuli die als plezierig ervaren worden (veruitwendigd door bijvoorbeeld prikkels in het lichaam, kippenvel, wijdere pupillen, …).
De proportie personen met een migratieachtergrond in een bepaalde context (bijvoorbeeld, een buurt of een stad).
Bewijsmateriaal van een verdachte (bv. vingerspoor) wordt aangeboden in een reeks met gelijkaardig bewijsmateriaal van personen waarvan men zeker weet dat ze niet betrokken waren bij de feiten.
Gebaseerd op wetenschappelijk bewijs.
een verzamelnaam voor de hogere controlefuncties van de hersenen, nodig om doelgericht gedrag te vertonen.
Een experimentele manipulatie is een verandering die een onderzoeker bewust aanbrengt in een experimentele situatie, om zo te onderzoeken hoe deze manipulatie de uitkomst van het onderzoek beïnvloedt.
Behandelmethode waarbij traumatische herinneringen tot in detail worden opgehaald, bijvoorbeeld door blootstelling aan hetgeen waar iemand angstig van wordt om te leren om deze angst te overwinnen.
Het proces van het uitdoven van een aangeleerde reactie.
Een persoonlijkheidskenmerk dat vooral geassocieerd wordt met een voorliefde voor sociaal contact, een gerichtheid op de buitenwereld en het houden van avontuur, actie en turbulentie.
Eye-tracking is een techniek om te onderzoeken waar mensen (of dieren) naar kijken. De eye-tracker detecteert de pupil van het individu en kan aan de hand daarvan o.a. bepalen waar naar gekeken wordt, hoe vaak er naar een bepaal item gekeken wordt en hoe groot iemands pupillen zijn.
F
Een taak om Theory of Mind te meten, waarbij iemand een verkeerde overtuiging (false belief) over de locatie van een object heeft
De Amerikaanse federale opsporingsdienst (Federal Bureau of Investigation).
het baseren van keuzes op eerdere ervaringen om het resultaat te optimaliseren, ook ‘reinforcement learning’.
Specifieke emoties bevatten specifieke informatie. Elke emotie kan dus verschillende effecten hebben.
Een door alle mensen gedeeld vermogen tot zowel het produceren als waarnemen van één of meerdere moleculen die sociale informatie bevatten (zoals: angst). De reactie van de waarnemer kan zowel voornamelijk aangeboren als aangeleerd zijn.
is een chronisch pijnsyndroom bestaande uit pijn in bindweefsel en spieren.
dat zijn punten of objecten waarop mensen hun blik even laten rusten
overtuiging dat eigenschappen, zoals intelligentie, onveranderbaar zijn.
Het gemak waarmee mensen kunnen schakelen tussen concepten, strategieën en benaderingen. Flexibiliteit komt bij het verzinnen van ideeën en het oplossen van problemen tot uiting in het gebruik van meerdere invalshoeken om met een bepaald vraagstuk om te gaan.
Een forensisch gedragskundige is een gedragskundige die (neuro)psychologisch onderzoek uitvoert, de uitkomsten ervan interpreteert en rapporteert. Dit doet de gedragskundige onder andere in opdracht van de rechtbank, over een verdachte in een strafzaak.
verzamelnaam voor een aantal gebieden aan de voorkant van de hersenen, achter het voorhoofd. Deze gebieden zijn betrokken bij doelgericht gedrag, het maken van (een reeks) keuzes met een bepaald doel voor ogen.
Een techniek waarmee de hersenactiviteit kan worden gemeten door de zuurstoftoevoer naar actieve hersengebieden te registreren
Het idee dat emoties informatie bevatten over de gevoelens en intenties van de zenders en dat dit consequenties heeft voor het gedrag en de gevoelens van de ontvangers.
Een techniek waarmee de hersenactiviteit kan worden gemeten door de zuurstoftoevoer naar actieve hersengebieden te registreren
G
Een strategie waarbij het ophalen van een herinnering wordt vermeden door ergens anders aan te denken (bijv. een ander idee, gedachte of herinnering).
Zie: hechtingsangst en hechtingsvermijding.
Vergeten als gevolg van inhibitie.
de status quo in de Nederlandse samenleving waarin mannen als groep meer status hebben dan vrouwen
De mate waarin mensen denken in wij-zij termen (in-group versus out-group).
Bij groepsidentiteit gaat het om het gedeelte van identiteit dat is gebaseerd op het onderdeel zijn van bepaalde groepen. Zo identificeert een roker met een sterke rokers groepsidentiteit zich sterk met andere rokers en ziet zichzelf als onderdeel van deze groep. Groepsidentiteit wordt ook wel ‘sociale identiteit’ genoemd.
De overtuiging dat eigenschappen, zoals intelligentie, veranderd kunnen worden, bijvoorbeeld door hard te werken.
H
Hechtingsangst refereert naar de angstige, onzekere gevoelens die mensen hebben met betrekking tot hechte relaties.
De combinatie van hoge of lage hechtingsangst en -vermijding. Zie ook: hechtingsangst en hechtingsvermijding.
Hechtingsvermijding refereert naar de neiging om hechte banden met anderen te vermijden.
Hedonistische high van wraak verwijst naar het ervaren van plezier en genot bij het stellen van negatief of wraakvol gedrag.
Eigenschap van het menselijke brein waarbij sommige functies sterker afhangen van de ene hersenhelft ten opzichte van de andere. Bijvoorbeeld, taal wordt voornamelijk door de linker hersenhelft verwerkt, terwijl de rechter hersenhelft slechts een bescheiden bijdrage levert.
Een hersengebied in de vorm van een zeepaardje wat een belangrijke rol speelt in ons geheugen. De hippocampus stelt ons in staat om mentale plattegronden te onthouden en gebruiken wanneer we de weg vinden.
jongeren die meer kans hebben om een verslaving te ontwikkelen (op latere leeftijd)
Met respect voor de menselijke waarde.
hysterese is een fenomeen in complexe systemen waarin een overgang tussen verschillende toestanden plaatsvindt; het moment van deze overgang is afhankelijk is van de richting waarin de input verandert.
I
De mate waarin iemand de eigen groep belangrijk vindt en waardeert.
Een indirecte methode om vooroordelen te meten, gebaseerd op reactietijden. Er wordt hierbij gekeken hoe snel mensen zijn om negatieve versus positieve concepten te associëren met verschillende groepen. Hoe sneller mensen zijn in het combineren van negatieve concepten met een bepaalde groep, in vergelijking tot het combineren van positieve concepten met die groep, hoe sterker de vooroordelen.
Het proces waarbij mensen de indruk of mening die anderen van hen hebben willen beïnvloeden door gedrag te vertonen dat door de ander positief ervaren wordt.
Het vermogen om impulsen, oftewel automatische neigingen om bepaalde gedragingen te vertonen, te kunnen remmen.
neiging tot handelen vanuit plotselinge opwellingen en niet volgens weloverwogen planning.
Een sociale categorie die overkoepelend is voor meerdere sociale subcategorieën.
Hofstede en Bond (1984) onderscheiden dimensies waarop culturen kunnen verschillen, waaronder individualisme/collectivisme. Mensen in individualistische culturen zien zichzelf als unieke personen en zijn meer gericht op het nastreven van persoonlijke doelen dan collectivistische culturen (vaker een private zelf).
Van oudsher zien cognitieve psychologen de mens als een verwerker van informatie. Net als bij een computer wordt informatie die het system binnenkomt systematisch bewerkt waarnaar er output wordt gegenereerd
Impliciete of informele verplichtingen verwijzen naar de niet-tastbare aspecten, zoals waardering en ontwikkelingsmogelijkheden, die een werknemer en werkgever kunnen uitwisselen als onderdeel van een psychologisch contract.
Een sociale groep waar de persoon zich mee identificeert en zichzelf als lid van de groep beschouwt.
(remming of onderdrukking): Een executieve functie die ons in staat stelt (dominante) acties of gedachten te stoppen wanneer zij opkomen.
De vaardigheid om goed in te kunnen schatten hoe anderen zich voelen in een bepaalde situatie.
Media en technologie die het mogelijk maken dat zender en ontvanger interactief met elkaar kunnen communiceren.
Interacties tussen individuen van verschillende sociale groepen waarbij de personen zich bewust zijn van de groep waartoe de andere persoon behoort. Bijvoorbeeld vriendschappen, collegiale contacten of contact tussen buren van verschillende sociale groepen.
Geïnternaliseerde verwachtingen over hoe anderen met ons zullen omgaan.
De effecten van emoties op (het gedrag van) anderen.
Doelbewust ingrijpen om een verandering te realiseren.
de manier waarop mensen intuïtief—automatisch, zonder rationele overwegingen—geneigd zijn te complimenteren.
Een onvrijwillige, zich herhalende gedachte of herinnering met een ongewenste of negatieve inhoud.,
K
Een stof die wordt gebruikt als middel tegen pijn en als narcosemiddel bij operaties, zowel bij mens als dier. Momenteel wordt er onderzoek gedaan naar de werking van ketamine op depressieve klachten.
Een interventiestudie waarin de onderzoekspopulatie op aselecte wijze wordt verdeeld in een interventiegroep (experimentele groep) en een controlegroep.
L
type suiker dat in melk en in melkproducten voorkomt.
Een vingerspoor dat met het blote oog niet zichtbaar is, maar zichtbaar gemaakt wordt door middel van bepaalde chemische stoffen. Het vingerspoor dat verschijnt, wordt vervolgens gebruikt als bewijsmateriaal.
Het vermogen van jongeren om op een bij de leeftijd passende manier te handelen, te denken en te voelen.
tussenproduct in de aanmaak van dopamine in planten en dieren dat vaak gebruikt wordt om de hoeveelheid dopamine in de hersenen te verhogen.
De afkorting LHBTIQ staat voor Lesbiennes, Homoseksuelen, Biseksuelen, Transgenders, Intersekse, & Queer. De + geeft aan dat er nog veel meer mensen behoren tot deze groep, zoals bijvoorbeeld mensen die zich identificeren als non-binair.
systemen die de lichamelijk stressrespons reguleren, bijvoorbeeld de hartslag, bloeddruk en afgifte van stresshormonen
een systeem of relatie is lineair als de input evenredig is aan de output . Met andere woorden, een kleine verandering in de input veroorzaakt een kleine verandering in de output, een grote verandering in de input resulteert in een grote verandering in de output.
noodprotocol met als voornaamste doel het beletten dat mensen (of informatie) een bepaald gebied verlaten.
(Lysergic acid diethylamide): een psychedelische stof die als postzegel of druppel wordt ingenomen en doorgaans 16-24 uur werkzaam is.
M
een scan van de hersenen die wordt gemaakt met behulp van magnetische velden. Afhankelijk van de instellingen van de scan kunnen de activiteit of verschillende aspecten van de structuur van de hersenen (of andere lichaamsdelen) in beeld worden gebracht.
Ware informatie die bewust gebruikt wordt om mensen of organisaties schade toe te brengen. Vaak is de informatie uit haar oorspronkelijke context gehaald om een verwrongen of misleidend beeld te schetsen.
(3,4-Methylenedioxymethamphetamine): een psychedelische stof en het werkzame bestanddeel in XTC-pillen.
Hulpmiddel voor metingen of observaties.
ouder worden zonder aandoeningen die direct van invloed zijn op de werking van de hersenen, zoals dementie of een herseninfarct.
Een vorm van integriteit die de cognities, de gedachten van een individu beschermen tegen invloeden van buitenaf, bijvoorbeeld als nieuwe technologie het mogelijk maakt cognities en gedachten te veranderen.
Een vorm van privacy, waarin de cognities en gedachten van een persoon worden beschermd, zodat de buitenwereld daar geen weet van heeft, inbreuk op maakt, of invloed op heeft.
Een analysetechniek waarbij de resultaten van een groot aantal onderzoeken samen worden gevoegd om overkoepelende effecten te analyseren. Resultaten van meta-analyses kunnen consistente effecten laten zien in een verzameling van onderzoek op een specifiek onderwerp.
Dit zijn vluchtige, ongecontroleerde emoties die in onze gelaatsuitdrukking doorsijpelen en zo onze ware gevoelens prijsgeven.
het gebruik van middelen zoals alcohol, cigaretten, wiet of andere drugs
Een mentale toestand waarin je de aandacht richt op het huidige moment en daarbij je gevoelens, gedachten en lichamelijke sensaties gewaar wordt.
Foutieve informatie die gecreëerd en verspreid wordt zonder de intentie om mensen te misleiden of iemand hiermee te schaden. Wordt ook als overkoepelende term gebruikt om te verwijzen naar alle vormen van foutieve informatie, wanneer intentie niet vastgesteld kan worden.
De combinatie van virtuele en echte (fysieke) omgevingen.
Stelt dat motivatie en gelegenheid bepalen of sociaal gedrag wordt aangestuurd door bewuste dan wel onbewuste processen. Wanneer de motivatie en de gelegenheid om gedrag bij te sturen sterk zijn, zal gedrag bepaald worden door bewuste processen. Wanneer de motivatie en/of gelegenheid om gedrag bij te sturen laag zijn, zullen onbewuste meningen gedrag aansturen.
Leerprincipe gebaseerd op imitatie. Na observatie van het gedrag van anderen hebben mensen de neiging om het geobserveerde gedrag over te nemen of te kopiëren.
Het verzamelen van informatie voor evaluatie.
het ‘juiste’ doen, een ‘goed’ persoon zijn
Met betrekking tot beweging. Bijvoorbeeld, het motorisch hersensysteem zijn die onderdelen van het brein die de spieren aansturen en er dus voor zorgen dat we kunnen bewegen.
Magnetic resonance imaging (MRI) is een medische beeldvormingstechniek die wordt gebruikt voor het in kaart brengen van het lichaam en kan ook gebruikt worden om hersenactiviteit in kaart te brengen.
een system is multistabiel als voor dezelfde input verschillende outputs of toestanden mogelijk zijn
N
het terugverlangen naar ervaringen of objecten uit het gedeelde verleden van de eigen nationale groep
Negatief en wraakzuchtig gedrag, ook wel contraproductief werkgedrag genoemd, is elk opzettelijk gedrag van een werknemer dat door de werkgever gezien wordt als storend, schadelijk, en indruisend tegen de belangen van de organisatie.
Foutieve informatie die opzettelijk of onbewust verspreid wordt. Deze term wordt vooral gebruikt in politieke debatten en mediacommunicatie.
Een persoonlijkheidskenmerk gekenmerkt door het ervaren van meer negatieve emoties, meer emotionele instabiliteit, de neiging om je zorgen te maken over zaken en daarover te piekeren. Mensen met hogere scores op dit kenmerk hebben ook een hogere kans om zaken te catastroferen en hebben een verlaagde stressbestendigheid.
chemische stof die signalen tussen zenuwcellen onderling, of tussen zenuwcellen en andere celtypes, overbrengt.
Onbedoeld effect dat ontstaat gedurende of na een behandeling, dat niet onderworpen kan worden aan de gestelde behandeldoelen. Ander woord voor bijwerking.
Nationaal Instituut Budgetvoorlichting. Het Nibud is onafhankelijk en doet onderzoek naar en geeft voorlichting over geldzaken zoals sparen, rondkomen, en lenen. Voor meer informatie, zie www.nibud.nl.
Handelingen waarbij aandacht noodzakelijk is, zoals reageren op prikkels of gebeurtenissen uit de omgeving zoals overig verkeer.
doordat een complex systeem vaak niet-lineair is, kunnen er grote veranderingen plaatsvinden in de toestand van een systeem als gevolg van slechts een kleine verandering in de input.
Negatieve veranderingen die ontstaan door neurobiologische en psychologische mechanismen van, bijvoorbeeld, verwachtingen en/of angst. Deze mechanismes kunnen worden gevormd door verbale instructies, non-verbale en/of situationele signalen die vooraf opgestelde negatieve verwachtingen beïnvloeden.
Gedrag waarmee het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, veelal ten gunste van het eigenbelang.
De term non-verbale signalen verwijst naar alle signalen die we aan een persoon kunnen zien, dus gedrag. Denk hierbij aan wegkijken.
Ongeschreven regels over hoe mensen zich moeten gedragen.
een sentimenteel verlangen naar een rooskleurig verleden dat niet meer bestaat of zelfs nooit heeft bestaan.
O
een omgeving die ongezonde eet- en leefpatronen bevordert en daardoor bijdraagt aan het ontstaan van overgewicht.
Een psychologische stoornis gekenmerkt door dwanggedachten (obsessies) en/of dwanghandelingen (compulsies) die men eigenlijk niet wil hebben, maar die zich toch herhalen.,
(Engels: inattentional blindness) Dit fenomeen werd beschreven door Mack en Rock (1998) en houdt in dat mensen hun blik over een (volledig zichtbaar) object laten gaan in hun omgeving zonder het bewust op te merken. Vaak gaat het hierbij om onverwachte objecten.
Het vermoeden van onschuld (In het Latijn: praesumptio innocentiae) bepaalt dat een verdachte onschuldig geacht moet worden tot het tegendeel bewezen is. In artikel 6, lid 2 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens staat hierover: ‘Een ieder tegen wie een vervolging is ingesteld, wordt voor onschuldig gehouden totdat zijn schuld in rechte is komen vast te staan.’
Verklaring waarin een beschuldiging expliciet als onwaar wordt bestempeld (Kim et al., 2004).
is een persoonlijkheidskenmerk waarbij een persoon de neiging heeft om te verwachten dat de toekomst positief uitpakt.
De neiging om positieve ervaringen te overschatten en negatieve ervaringen te onderschatten.
Een sociale groep waar de persoon zich niet mee identificeert en zichzelf niet als lid van de groep beschouwt.
Communicatie van de overheid naar de burger met als belangrijkste doel te informeren over (en betekenis verlenen aan) overheidsbeleid.
P
Een epidemie op wereldwijde schaal.
de zorgverlener neemt de volledige verantwoordelijkheid voor de zorg en behandeling die de patiënt ontvangt, vanuit de aanname dat de zorgverlener weet wat het beste is voor de patiënt. Communicatie is vooral gericht op het vanuit de rol van medische autoriteit geruststellen van de patiënt. De patiënt krijgt geen inspraak en weinig informatie, waarbij er ook nauwelijks ruimte is voor de wensen en waarden van de patiënt
de wensen en verwachtingen van de patiënt (en zijn naasten) zijn leidend voor de dagelijkse interactie met de zorgverlener. De patiënt wordt gezien als expert in zijn of haar eigen leven en vanuit die positie actief betrokken als medebehandelaar. Keuzes voor zorg en behandeling worden gezamenlijk gemaakt
Sinds 2008 ligt in de Nederlandse Pensioenwet vastgelegd dat elke Nederlandse pensioenuitvoerder een jaarlijks overzicht verstrekt aan de pensioendeelnemers. Het doel van dit jaarlijkse Uniform Pensioenoverzicht (UPO) is om de werknemer meer inzicht te bieden in het opgebouwde pensioen bij de huidige werkgever. Ook ontvangen deelnemers eens in de vijf jaar een overzicht van pensioen opgebouwd bij vorig werkgevers.
Onder pensioenvoorbereiding verstaan wij onder andere het verkrijgen van inzicht in de eigen pensioenwensen en pensioensituatie, het verzamelen van informatie over eventuele stappen die ondernomen kunnen worden en, indien nodig, het nemen van financiële beslissingen.
Perceptie verwijst naar hoe iemand iets ervaart, beleeft, en beoordeelt. In dit artikel verwijst het naar hoe de werknemer de uitwisselingsrelatie met zijn/haar werkgever beoordeelt.
De mate waarin iemand grondig en geconcentreerd doorzet op een taak. Persistentie komt vooral tot uiting in de productie van veel ideeën binnen een beperkt aantal categorieën en domeinen en in een langere besteding aan de taak.
Personen met autisme met normale of bovengemiddelde intelligentie-scores
Het proces waarin iemand met psychische klachten of aandoeningen een betekenisvol en bevredigend leven opbouwt, ondanks de uitdagingen die de aandoening met zich meebrengt.
Het gevoel extreem uniek te zijn, voortkomend uit het in gedachten uitvergroten van verschillen tussen zelf en anderen waardoor het lijkt alsof er maar weinig overlap is.
het onderdeel van iemands zelfconcept dat gebaseerdis op zijn/haar unieke individuele kenmerken.
het terugverlangen naar dingen uit het unieke individuele verleden.
de karakteristieke manier waarop een persoon denkt, voelt en gedraagt.
medicijn of behandeling zonder direct medisch effect / werkzame bestanddelen
een cellencomplex van de politie waar (voornamelijk) mensen verblijven die door de politie zijn aangehouden (gearresteerd) in verband met een lopend opsporingsonderzoek. Zij moeten bijvoorbeeld door de politie worden verhoord.
Cool, centraal en invloedrijk zijn in de klas
Positieve psychologie is een stroming binnen de psychologie waarbij de aandacht wordt gericht op het versterken van positieve eigenschappen van de mens en optimaal functioneren.
techniek waarbij licht radioactieve glucose (suiker) wordt ingespoten en daarna met een scanner een computerbeeld wordt gemaakt van de plaatsen in het lichaam waar deze stof zich bevindt. Kan bijvoorbeeld gebruikt worden om na te gaan welke hersendelen al dan niet actief zijn.
Na een traumatische gebeurtenis (denk aan levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit) zijn nachtmerries of flashbacks niet ongebruikelijk, evenals verhoogde spanning en onrust, en de neiging om herinneringen aan de gebeurtenis te vermijden. Vaak gaat dit vanzelf over. Bij een deel van de mensen houden de symptomen echter voor langere tijd aan. Dan spreken we van een psychische aandoening: posttraumatische stressstoornis.
Parapluterm voor verschillende vaardigheden waarbij rekening moet worden gehouden met de buitentalige context waarin een taaluiting wordt gemaakt. Enkele voorbeelden zijn: figuurlijk taalgebruik, humor of sarcasme begrijpen, de onderliggende bedoeling van een spreker snappen, cultuurgebonden gespreksregels toepassen (vb.: wie spreekt er eerst?), etc.
Het vooraf vastleggen van onderzoeksvraag, hypothesen, onderzoeksvariabelen, procedure, aantal deelnemers, methode van dataverzameling, gebruik van statistische toetsen, en welke conclusies getrokken worden bij welke resultaten.
Het officieel vastleggen van de onderzoeksvraag en onderzoeksmethode nog voor het onderzoek gestart wordt.
spannende dingen willen doen, zoals regels overtreden, naar wilde feesten of middelengebruiken
Een psychologische theorie over motivatie, waarin identiteit een belangrijke rol speelt.
Volgens het principe van co-constructieworden herinneringen tijdens gesprekken door de spreker en zijn sociale omgeving beïnvloed
Mensen met een private zelf zien zichzelf als een uniek persoon met individuele doelen, eigenschappen, vaardigheden en voorkeuren, onafhankelijk van anderen (Markus & Kitayama, 1991)
gedrag dat zich richt op het welzijn van anderen (zoals helpen, delen, of steunen)
Een herinnering aan een gebeurtenis die incorrect is of niet heeft plaatsgevonden, maar door een persoon als echt wordt ervaren.
Een psychedelische stof die voorkomt in magic mushrooms (paddo’s) en magic truffels.
Drugs waardoor iemand de wereld anders ziet en meemaakt. Het besef van tijd en ruimte kan veranderen. Zo’n ervaring noemen mensen een trip. Daarom worden psychedelica ook vaak tripmiddelen (of hallucinogenen) genoemd.
een normale cognitieve, sociale en emotionele toestand van een persoon (Volksgezondheidenzorg, 2019).
Overkoepelende term voor een combinatie van symptomen die samengaan met er last van hebben (lijdenslast) en (sociaal maatschappelijk) disfunctioneren.
problemen omtrent gevoelens en/of gedachten.
Psycholinguïstiek is een onderzoeksgebied binnen de cognitieve psychologie dat zich toelegt de processen te begrijpen die aan de basis liggen van taal en taalgebruik.,
Een psychologisch contract beschrijft de manier waarop werknemers hun arbeidsrelatie met hun werkgever beleven. Dankzij het psychologisch contract weten werkgever en werknemer wat ze aan elkaar hebben en wat bijvoorbeeld wel en niet gebruikelijk is om uit te wisselen zoals “loon in ruil voor arbeid” en “een compliment in ruil voor een goede prestatie”. Het gaat dus om het ruilrelatie waarin je expliciete verwachtingen zoals salaris en baanzekerheid, maar ook om impliciete of informele verwachtingen als waardering en ontwikkelingsmogelijkheden met elkaar ruilt.
Verschillende manieren waarop de geest (i.e., ‘mind’) van individuen functioneert. Dit omvat hun gedachten, emoties en gedrag.
Er is sprake van een psychologische contractbreuk wanneer een werknemer veronderstelt of ervaart dat zijn/haar werkgever faalt om één of meerdere verplichtingen na te komen; bijvoorbeeld wanneer een werknemer ervaart dat zijn/haar werkgever hem/haar geen promotie aanbiedt hoewel de werknemer veronderstelde dat dit een onderdeel vormde van zijn/haar psychologische contract.
is een combinatie van psychische en sociale problemen.
Gespreksbehandelmethode voor psychische stoornissen en problemen.
De vertekening die ontstaat als bij wetenschappelijk onderzoek de positieve resultaten wel, maar de negatieve of onduidelijke resultaten niet gepubliceerd worden.
R
Een interventiestudie waarin de onderzoekspopulatie op aselecte wijze wordt verdeeld in een interventiegroep (experimentele groep) en een controlegroep.
Een situatie waarin voor leden van verschillende groepen een overkoepelende identiteit wordt gecreëerd of naar de voorgrond wordt gehaald.
De voorkeur voor sterke leiders, autoritaire agressie jegens non-conforme personen en steun voor tradities.
Betekent letterlijk ‘herhaling’ en wordt in het strafrecht gebruikt wanneer personen die ooit voor een misdrijf zijn veroordeeld, opnieuw een misdrijf begaan.
Iemand die opnieuw strafbaar gedrag vertoont na eerdere veroordeling.
Een emotie roept dezelfde emotie op bij anderen.
Een procesmatig gebeuren, dat er moet (kan) toe leiden dat de gedetineerde door de kansen die hem door en tijdens de detentie (moeten) geboden worden, in de gelegenheid wordt gesteld om zowel ten aanzien van zichzelf (zelfherstel) als ten aanzien van de slachtoffers en de samenleving in zekere zin afscheid te nemen van het verleden en de toekomst als een positief tijdsperspectief te zien waarin hij zichzelf en waarin de anderen hem kunnen beschouwen als iemand waarvoor de detentietijd als vorm van schuldvereffening kan worden aangerekend, als een niet te veronachtzamen bijdrage tot zijn herstel in eer en rechten (art. 9, § 2, Basiswet 2005).
het baseren van keuzes op eerdere ervaringen om het resultaat te optimaliseren, ook ‘feedback leren’.
het bewust proberen om voedselinname te beperken om gewichtstoename te voorkomen of om gewicht te verliezen.
Tijdens een gesprek zijn mensen selectief in de informatie die ze over hun herinneringen delen. De details die we anderen vertellen herinneren we ons beter, terwijl de details die we in ons verhaal achterwege laten langzaam afzwakken en verdwijnen
Verwijst in de forensische/justitiële context naar factoren die de kans op geweld en/of crimineel gedrag vergroten.
antipsychoticum dat de vrijgave van dopamine blokkeert. Het middel wordt vaak gebruikt om onder meer schizofrenie, manische episodes en ernstige depressies te behandelen.
Het behandelresultaat meten aan de hand van vragenlijsten die symptomen en functioneren beoordelen.
Het herhaaldelijk langdurig denken over (of herkauwen van) je gevoelens en problemen.
S
‘sprongetjes’ die de ogen maken tussen twee fixaties
Opvallendheid of levendigheid van een object of concept in een specifieke situatie.
· Schema‘s zijn algemeen georganiseerde structuren die je helpen om iets te onthouden en later herinneringen op te halen
een spel met een ander primair doel dan puur vermaak.
Theorie die verschillen tussen mannen en vrouwen verklaart op het gebied van seksuele voorkeuren.
problemen die mensen ervaren met inslapen en doorslapen, met als gevolg een slecht functioneren overdag (NHG, 2019).
Het proces waarbij iemand weer volwaardig deelneemt aan de samenleving en een betekenisvolle rol vervult op sociaal en maatschappelijk vlak.
Een proces waarbij gedachten, gevoelens en gedrag van een individu beïnvloed worden door de sociale omgeving.
Een proces waarbij gedachten, gevoelens en gedrag van een individu beïnvloed worden door de sociale omgeving.
Het overbrengen van een herinnenering van de een op de andere persoon tijdens een gesprek
Een verandering in onze gedachten, emoties of gedrag als reactie op intentionele, dan wel niet intentionele acties van andere mensen in onze omgeving Vuistregel: een simpele beslisregel, bijvoorbeeld: ‘als een product duur is, zal het wel goed van kwaliteit zijn’.
onderlinge (formele en informele) banden tussen individuen, groepen en/of samenlevingen.
Situaties waarin een conflict is tussen het gemeenschappelijk belang en het eigenbelang
Situaties waarin een conflict is tussen het eigenbelang en het collectieve belang.
De voorkeur voor sociale hiërarchie en ongelijkheid tussen groepen.
De neiging die mensen hebben om ander gedrag te vertonen in de aanwezigheid van anderen in vergelijking met wanneer zij alleen zijn.
het onderdeel van iemands zelfconcept dat gebaseerd is op de groepen waar hij/zij toe behoort.
Een psychologische theorie die beschrijft welke rol groepen spelen in identiteit en gedrag.
Bij de sociale labeltechniek krijgen mensen informatie over hun persoonlijkheid of waardes te horen met behulp van een statement (het sociale label) om zo gedrag uit te lokken dat consistent is met dit label.
Ongeschreven regels over hoe mensen zich moeten gedragen.
problemen met andere mensen en/of instanties.
het aanzien dat een kind verwerft en met zich meedraagt in de groep
het buitensluiten van een groepslid door bijvoorbeeld het negeren, pesten, of het verbannen van deze persoon.
Jezelf, je eigenschappen en vaardigheden, vergelijken met die van anderen.
Mensen met een sociale zelf zien zichzelf als een onderdeel van grotere sociale groepen (bijvoorbeeld vrienden, familie, buurt of een sportteam) en hebben gezamenlijke doelen en voorkeuren (Markus & Kitayama, 1991).
Persoonlijke eigenschap die iemands voorkeur weergeeft voor een bepaalde verdeling van opbrengsten tussen zichzelf en anderen. Hierbij worden meestal 2 groepen onderscheiden: personen die een voorkeur hebben om zoveel mogelijk opbrengsten voor zichzelf te houden of altijd meer willen dan anderen, worden “proself” genoemd; personen die een voorkeur hebben om opbrengsten gelijk te verdelen of de groepsopbrengst willen maximaliseren, worden “prosocial” genoemd.
Sociale besmettingen waarbij mensen binnen een gelinkte groep fysieke klachten komen te voelen en onder elkaar verspreiden zonder dat hier een organische verklaring voor is.
Het vermogen van een persoon om de bron van de informatie die hij zich herinnert te identificeren
Spiegelen is een vorm van non-verbale communicatie of lichaamstaal, die soms bewust, maar heel vaak onbewust gebeurt. Het spiegelen van gezichtsexpressies is de meest bekende vorm en is moeilijk te onderdrukken.
(Kortweg 'significant'): het gevonden effect is niet ontstaan door toeval, we kunnen voor meer dan 95% zeker zijn dat het effect echt is.
theorie die stelt dat atypische mannen en vrouwen afgestraft worden omdat hun gedrag de gender-status-quo in gevaar brengt
Wanneer mensen hun gedraging op elkaar afstemmen zonder daarover te communiceren.
Een lichamelijke reactie op een externe dreiging of stressor. De stressreactie begint direct bij het waarnemen van de dreiging, maar sommige aspecten van de lichamelijke veranderingen als reactie op de dreiging kunnen nog uren later worden waargenomen.
groep structuren diep in de hersenen. Deze gebieden signaleren onder andere in hoeverre de daadwerkelijke gevolgen van een keuze prettiger of minder prettig uitvallen dan je van tevoren verwachtte.
met betrekking tot onderling contact tussen zenuwcellen.
T
Een taalmodel is een computermodel dat op basis van verschillende complexe algoritmes leert om het volgende woord in een tekst te voorspellen. Grote taalmodellen kunnen na uitvoerige training zo zelf teksten opstellen of aanvullen.
Jezelf, je eigenschappen en vaardigheden, vergelijken met je eigen eigenschappen en vaardigheden in het verleden.
Een hersengebied waarvan de activatie gelinkt is aan mentaliseren
Het vermogen om je te verplaatsen in de mentale toestand (emoties, overtuigingen, bedoelingen) van een ander
De relatie tussen de patiënt en de therapeut, bijvoorbeeld de mate van overeenstemming tussen patiënt en therapeut over therapeutische doelen, taken, en de kwaliteit van de persoonlijke band.
Stelselmatige observatie waarbij thuisspelende teams in sportcompetities meer dan 50% van de gespeelde wedstrijden winnen bij een uitgebalanceerd uit- en thuisschema.
Toewijzing aan groepen door middel van toeval.
mechanisme dat een proces in gang zet.
Test, ontwikkeld door Alan Turing, die tracht na te gaan of een machine in staat is menselijk gedrag te imiteren. De test is opgezet als een imitatiespel waarbij een mens een gesprek voert met twee gesprekspartners, één daarvan is een mens en de ander is een machine. De beoordelaar moet proberen te bepalen wie van de twee de machine is. Als de beoordelaar er niet in slaagt de mens van de machine te onderscheiden heeft de machine de Turingtest doorstaan.
bij type II diabetes reageert het hormoon niet meer goed op insuline, het hormoon dat de bloedsuikerspiegel regelt. De behandeling van dit type diabetes gebeurt door middel van veel bewegen, gezond eten en soms met medicijnen. Type II diabetes wordt doorgaans in de huisartspraktijk behandeld
U
Reactie die schuld buiten de dader legt of diens rol nuanceert
V
Of een emotie als positief of negatief wordt ervaren.
Het vermogen van mensen om zich te herstellen van stress en tegenslag.
De term verbale signalen verwijst naar alle inhoudelijke en taalkundige kenmerken van een verklaring. Bijvoorbeeld hoe gedetailleerd een verklaring is.
Verbroken belofte verwijst in dit geval naar de perceptie van een werknemer dat een expliciete verwachting, zoals salaris en baanzekerheid, niet is nagekomen door zijn/haar werkgever.
iemand die door de politie en justitie ervan wordt verdacht een strafbaar feit te hebben begaan.
In vergelijkend onderzoek wordt gedrag van verschillende groepen met elkaar vergeleken. De term wordt veel gebruikt bij vergelijkingen tussen mensen en dieren. Bijvoorbeeld, synchroniseren mensen hun pupillen beter met soortgenoten dan dat chimpansees dat doen?
de mate waarin negatieve gevoelens, gedachten en gedragingen ten opzichte van de dader in sterke mate of geheel omgezet zijn in positieve gevoelens, gedachten en gedragingen
De mate waarin negatieve gevoelens, gedachten en gedragingen ten opzichte van de dader in sterke mate of geheel zijn losgelaten
Bericht waarin een dader zijn of haar fout erkent en er spijt voor betuigt (Lazare, 2004; Tavuchis, 1991)
een stoornis in het gebruik van middelen, oftewel middelenmisbruik of middelenafhankelijkheid
Toestand waarin men positieve verwachtingen heeft over een ander, daarom bereid is zich kwetsbaar op te stellen tegenover hem/haar (Rousseau et al., 1998)
Het maken van keuzes of het uitvoeren van gedrag na al eerder keuzes gemaakt te hebben.
Verzoekemoties communiceren afhankelijkheid en een behoefte om geholpen te worden.
Verzoeningsemoties uiten mensen wanneer ze het idee hebben dat ze iets fouts hebben gedaan.
Negatieve gevoelens van een persoon ten opzichte van mensen van andere groepen.
W
Beslisregel die ervoor zorgt dat als iemand ons een gunst verleent, we daar een wederdienst tegenover stellen, oftewel ‘voor wat hoort wat’.
Een wederzijdse overtuiging verwijst naar de gedeelde, in dit geval door werknemer en werkgever, mening dat men van iets zeker is.
Deze executieve functie, ook wel bekend als ‘updaten’, is verantwoordelijk voor de tijdelijke opslag en manipulatie van informatie, en stelt ons in staat om onze doelen actueel en in het oog houden.
Veel Nederlandse werknemers bouwen pensioen op via hun werkgever. In dat geval betaalt de werkgever vaak het grootste deel van de premie. De maandelijkse premie die de werkgever bijdraagt aan de pensioenpot van de werknemer wordt ook wel de werkgeversbijdrage genoemd.
Z
emoties die zijn gekoppeld aan het zelfbewustzijn en de mogelijkheid tot zelf-evaluatie, zoals schaamte, schuld, gêne, vernedering, en trots. Deze emoties ontwikkelen zich bij mensen ongeveer vanaf het tweede levensjaar.
Methode van wetenschappelijk onderzoek waarbij proefpersonen die ondervraagd worden zelf vragenlijsten invullen.
Alle subjectieve positieve en negatieve eigenschappen die we onszelf toebedelen, zoals ‘Ik ben aantrekkelijk’ of ‘Ik ben lui’.
Het actief reguleren van je eigen gedachten, emoties of gedrag.
Zelfidentiteit verwijst naar de percepties die een individu heeft van zichzelf als persoon en kan bijvoorbeeld zijn gebaseerd op bepaald gedrag. Een sterke ‘roker zelfidentiteit’ betekent bijvoorbeeld dat het roken als gedrag belangrijk is voor hoe een roker zichzelf ziet.
het omgaan met de medische, praktische en emotionele aspecten van het hebben van een chronische aandoening of ziekte door de patiënt zelf, zonder professionele ondersteuning
Intern systeem ge-richt op het bewust zijn en registreren van eigen handelingen, cognities, en emoties ('wat doe, denk en voel ik?'). Activering van dit systeem ligt vaak aan de basis van zelfregulerend gedrag.
Een psychologische theorie die beschrijft hoe identiteit wordt gevormd door gedrag.
Hoe tevreden iemand is met zichzelf als persoon.